Phân biệt cảm và cúm ở trẻ: cách nhận biết sớm để tránh biến chứng

Cảm lạnh và cúm đều gây sốt, sổ mũi, ho, mệt mỏi, nhưng cúm thường nặng hơn và dễ biến chứng. Cùng tìm hiểu sự khác biệt và cách chăm sóc đúng giúp con mau khỏi bệnh.

1. Cảm và cúm — nghe giống nhưng khác xa

Nhiều cha mẹ thường gọi chung là “cảm cúm”, nhưng trên thực tế, cảm (common cold) và cúm (influenza) là hai bệnh khác nhau hoàn toàn:

Như vậy, nếu con chỉ sổ mũi, ho, vẫn chơi bình thường → có thể là cảm lạnh.
Nếu con sốt cao đột ngột, mệt nhiều, đau nhức người, ho nặng, ăn kém → có thể là cúm và cần khám sớm.

(Nguồn: Centers for Disease Control and Prevention – CDC, 2024)

2. Dấu hiệu cảm lạnh ở trẻ

Cảm lạnh rất phổ biến — hầu hết trẻ dưới 6 tuổi bị 5–8 đợt mỗi năm, nhất là vào mùa lạnh hoặc khi đi nhà trẻ.

Triệu chứng thường gặp:

• Nghẹt mũi, chảy mũi trong.
• Hắt hơi, ho nhẹ, đau họng.
• Sốt nhẹ (dưới 38.5°C).
• Ăn ít, quấy nhẹ, mệt thoáng qua.

Cảm lạnh thường tự khỏi sau 7–10 ngày mà không cần thuốc kháng sinh.
Cha mẹ chỉ cần chăm sóc tại nhà đúng cách để giúp con dễ chịu hơn (phần 5 dưới đây).

3. Dấu hiệu cúm ở trẻ — khi nào cần đi khám?

Cúm thường đến đột ngột, khiến trẻ đang khỏe bỗng:

• Sốt cao 39–40°C.
• Đau nhức toàn thân, đặc biệt vùng đầu – cổ – cơ.
• Ớn lạnh, mệt lả, ngủ li bì.
• Ho khan, đau họng, chảy mũi đục.
• Có thể buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy nhẹ.

Đây là giai đoạn virus cúm gây phản ứng viêm toàn thân.

Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là dưới 2 tuổi, có nguy cơ cao bị biến chứng:

• Viêm phổi do virus hoặc bội nhiễm vi khuẩn.
• Viêm tai giữa, viêm xoang.
• Co giật do sốt cao.
• Trong trường hợp nặng: viêm cơ tim, viêm não.

(Nguồn: World Health Organization – WHO, 2023)

4. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Hãy đưa trẻ đi khám ngay nếu có một trong các dấu hiệu sau:

• Sốt > 39°C kéo dài quá 3 ngày.
• Thở nhanh, thở rút lõm ngực, thở khò khè.
• Da tái, tím môi.
• Không uống được, không tiểu 6–8 giờ.
• Lừ đừ, ngủ li bì, co giật.
• Trẻ có bệnh nền (hen, tim bẩm sinh, thiếu máu mạn…).

5. Cách chăm sóc trẻ bị cảm hoặc cúm tại nhà

5.1. Hạ sốt đúng cách

• Cho uống paracetamol (10–15 mg/kg/lần), cách 4–6 giờ nếu sốt > 38.5°C.
• Không nên phối hợp nhiều thuốc hạ sốt trừ khi được bác sĩ chỉ định.
• Lau mát bằng nước ấm, không dùng rượu hoặc nước lạnh.

5.2. Giữ ấm và thông mũi

• Cho trẻ mặc thoáng, ở nơi nhiệt độ ổn định (~27–30°C).
• Nhỏ nước muối sinh lý ấm, hút mũi nhẹ giúp con dễ thở.
• Cho uống đủ nước, bú mẹ thường xuyên.

5.3. Dinh dưỡng & nghỉ ngơi

• Ăn lỏng, dễ tiêu, giàu vitamin C, kẽm (cháo, súp, hoa quả tươi).
• Tránh ép ăn khi trẻ mệt, có thể chia nhỏ bữa.
• Cho trẻ ngủ đủ giấc để hồi phục nhanh.

5.4. Không tự ý dùng kháng sinh

Cảm và cúm đều do virus, nên kháng sinh không có tác dụng.
Chỉ dùng khi bác sĩ xác định có bội nhiễm vi khuẩn.

6. Phòng ngừa cảm cúm cho trẻ

1. Tiêm vắc-xin cúm mỗi năm:
   – Khuyến nghị từ 6 tháng tuổi trở lên (theo CDC).
   – Hiệu quả 40–70% giảm nguy cơ mắc cúm nặng.
2. Giữ vệ sinh cá nhân:
   – Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng.
   – Dạy trẻ che miệng khi ho/hắt hơi.
3. Tăng cường miễn dịch đường hô hấp:
   – Dinh dưỡng đủ vitamin A, D, C, kẽm, lợi khuẩn.
   – Giữ ấm cổ, ngực, bàn chân khi trời lạnh.
4. Tránh khói thuốc & không khí ô nhiễm.
5. Cho trẻ vận động ngoài trời, ngủ đủ giấc.

7. Lưu ý cho cha mẹ

• Đừng nhầm lẫn “cảm lạnh nhẹ” với “cúm mùa”. Cúm có thể gây biến chứng nguy hiểm.
• Hãy quan sát mức độ mệt, ăn uống, thở và tỉnh táo của trẻ hơn là chỉ sốt bao nhiêu độ.
• Nếu cúm nặng, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus (oseltamivir) trong 48 giờ đầu để rút ngắn thời gian bệnh.