Thiếu máu thiếu sắt ở phụ nữ mang thai – Vấn đề sức khỏe cộng đồng cần được quan tâm đúng mức

Thiếu máu do thiếu sắt là tình trạng phổ biến ở phụ nữ mang thai, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe mẹ bầu, sự phát triển của thai nhi và kết quả sinh nở. Dù đã có nhiều cải thiện nhờ các chương trình bổ sung vi chất, nhưng tại Việt Nam, tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai vẫn còn cao và cần được kiểm soát tốt hơn ở cấp độ cộng đồng.

Tỷ lệ thiếu máu ở phụ nữ mang thai Việt Nam: vẫn ở mức đáng lo ngại

Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019–2020 do Viện Dinh dưỡng Quốc gia thực hiện:

• 25.6% phụ nữ mang thai tại Việt Nam bị thiếu máu vào năm 2020
   
• Mặc dù giảm so với mức 32.8% vào năm 2015, nhưng tỷ lệ này vẫn cao hơn mức cảnh báo sức khỏe cộng đồng do WHO đề xuất (≥20%)

Thiếu máu khi mang thai: nguyên nhân từ nhu cầu tăng cao và chế độ ăn chưa đủ chất

• Nhu cầu sắt tăng gấp đôi trong thai kỳ (27–30 mg/ngày)
   
• Chế độ ăn truyền thống tại Việt Nam thường thiếu sắt heme (từ thịt đỏ, gan…)
   
• Ốm nghén khiến mẹ bầu ăn kém, nôn ói, kém hấp thu
   
• Khoảng cách sinh con ngắn → chưa kịp hồi phục dự trữ sắt
   
• Uống canxi hoặc trà gần bữa ăn chứa sắt → giảm hấp thu

Hậu quả nếu thiếu sắt không được phát hiện và xử trí kịp thời

• Mẹ dễ mệt mỏi, khó tập trung, giảm sức lao động
   
• Tăng nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân
   
• Tăng nguy cơ băng huyết sau sinh, nhiễm trùng hậu sản
   
• Trẻ sinh ra có nguy cơ thiếu máu bẩm sinh, chậm phát triển trí tuệ, vận động
   
• Một số nghiên cứu còn liên hệ thiếu sắt với tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh

WHO khuyến nghị gì cho phụ nữ mang thai?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo:

• Bổ sung 30–60 mg sắt nguyên tố/ngày
   
• Kết hợp cùng 400 mcg acid folic
   
• Nên bắt đầu ngay từ trước khi mang thai hoặc ngay từ tam cá nguyệt đầu tiên
   

Làm sao để bổ sung sắt hiệu quả và ít tác dụng phụ?

• Chọn sắt vi nang (microencapsulated iron): giảm táo bón, tăng hấp thu
   
• Uống sắt vào buổi sáng, xa bữa ăn giàu canxi, trà, cà phê
   
• Kết hợp vitamin C, acid folic để tăng hấp thu
   
• Ưu tiên dạng viên nhai, viên bột tan nhanh hoặc sắt hữu cơ cho mẹ dễ dùng hơn