Thiếu sắt ở trẻ sinh non và nhẹ cân – “vùng trũng” trong chăm sóc dinh dưỡng

Khi nói đến thiếu sắt, phần lớn cha mẹ chỉ nghĩ đến trẻ biếng ăn hay suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, theo khuyến cáo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ sinh non, nhẹ cân chính là nhóm có nguy cơ cao nhất bị thiếu sắt ngay từ những tháng đầu đời – do dự trữ sắt bẩm sinh kém và tốc độ phát triển nhanh.

Điều đáng lo là: nhiều bé trong nhóm này không được xét nghiệm, theo dõi hoặc bổ sung sắt đầy đủ, khiến tình trạng thiếu máu âm thầm ảnh hưởng tới não bộ và hệ miễn dịch.

Vì sao trẻ sinh non – nhẹ cân dễ thiếu sắt hơn trẻ bình thường?

• Dự trữ sắt chủ yếu tích lũy ở 3 tháng cuối thai kỳ → trẻ sinh non chưa kịp dự trữ đủ
   
• Trẻ nhẹ cân (<2500 g) có khối lượng hồng cầu thấp hơn → lượng sắt trong máu cũng thấp hơn
   
• Tốc độ phát triển nhanh → nhu cầu tạo máu tăng, trong khi nguồn cung lại hạn chế
   
• Trẻ sinh non hay phải điều trị kháng sinh, viêm nhiễm → tăng nhu cầu miễn dịch và tái tạo mô, tiêu hao sắt nhiều hơn
   
• Ăn dặm muộn hoặc bú mẹ hoàn toàn mà không bổ sung thêm sắt
   

Sắt và sự phát triển não bộ ở trẻ trong 1000 ngày đầu đời

Sắt là vi chất thiết yếu để:

• Tổng hợp hemoglobin – vận chuyển oxy đến não
   
• Tạo myelin bao quanh sợi thần kinh → truyền tín hiệu nhanh và chính xác
   
• Tổng hợp dopamine, serotonin – các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng cho hành vi, cảm xúc, tư duy
   

Nghiên cứu tại Mỹ cho thấy: trẻ sinh non bị thiếu sắt sẽ có chỉ số phát triển trí tuệ và ngôn ngữ thấp hơn rõ rệt so với nhóm được bổ sung đầy đủ.

Tình trạng tại Việt Nam: thiếu máu thiếu sắt phổ biến ở trẻ dưới 2 tuổi

Theo Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019–2020:

• Tỷ lệ thiếu máu ở trẻ em dưới 5 tuổi là 27.8%
   
• Trong đó, trẻ từ 6 đến 24 tháng tuổi chiếm từ 42.7% đến 45%
   
• Trẻ sinh non, nhẹ cân được xếp vào nhóm nguy cơ rất cao cần được can thiệp sớm

Khi nào cần bổ sung sắt cho trẻ sơ sinh và sinh non?

Khuyến nghị từ AAP (Hội Nhi khoa Hoa Kỳ):

• Trẻ sinh non <37 tuần hoặc <2.5kg cần bổ sung 2–4 mg sắt/kg/ngày từ tuần thứ 2–4 sau sinh
   
• Trẻ bú mẹ hoàn toàn cần bổ sung sắt từ 4–6 tháng tuổi, ngay cả khi cân nặng tốt
   

Cần theo dõi sát các dấu hiệu thiếu sắt ở trẻ nguy cơ cao

• Da xanh, niêm mạc nhợt
   
• Thường xuyên mệt, ít vận động
   
• Tăng cân chậm dù bú tốt
   
• Ngủ không sâu, dễ quấy khóc