Thiếu sắt ở trẻ sơ sinh tại Việt Nam – Vấn đề cộng đồng đang bị bỏ quên

Khi nói đến suy dinh dưỡng, phần lớn phụ huynh nghĩ đến cân nặng hay chiều cao. Nhưng ít ai biết rằng: có một loại suy dinh dưỡng “âm thầm” hơn – thiếu vi chất, đặc biệt là thiếu sắt, đang ảnh hưởng trực tiếp đến trí não, miễn dịch và sức khỏe lâu dài của trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Sắt – nền tảng cho sự phát triển não bộ và tạo máu

Sắt không chỉ giúp tạo hemoglobin – vận chuyển oxy nuôi cơ thể, mà còn tham gia cấu tạo enzyme thần kinh, tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh (dopamine, serotonin), hình thành myelin bảo vệ tế bào não.

Trẻ thiếu sắt không chỉ bị thiếu máu mà còn dễ:

• Mệt mỏi, giảm vận động
   
• Chậm tăng cân
   
• Kém tập trung, chậm phát triển nhận thức
   
• Hay ốm vặt do miễn dịch suy giảm

Tình trạng thiếu sắt ở trẻ nhỏ tại Việt Nam: cảnh báo từ cộng đồng

Theo kết quả điều tra về vi chất dinh dưỡng toàn quốc:

• 27.8% trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam bị thiếu máu
   
• Trong đó, tỷ lệ thiếu máu ở trẻ từ 6 đến 24 tháng tuổi dao động từ 42.7% đến 45%
   
• Đặc biệt, thiếu máu do thiếu sắt chiếm tỷ lệ cao trong nhóm trẻ nhỏ này
   

Đây là một vấn đề cộng đồng nghiêm trọng, bởi thiếu máu thiếu sắt không chỉ ảnh hưởng đến phát triển thể chất mà còn ảnh hưởng vĩnh viễn đến trí tuệ nếu không được can thiệp sớm.

Nguyên nhân phổ biến gây thiếu sắt trong năm đầu đời

• Dự trữ sắt từ mẹ chỉ đủ dùng trong 4–6 tháng đầu
   
• Sữa mẹ rất ít sắt; trẻ ăn dặm muộn hoặc ăn kém
   
• Không bổ sung sắt đúng cách cho trẻ bú mẹ hoàn toàn
   
• Trẻ sinh non, nhẹ cân có dự trữ sắt thấp ngay từ đầu
   
• Nhiễm khuẩn tái đi tái lại làm tiêu hao lượng sắt trong cơ thể

Thiếu sắt ảnh hưởng lâu dài đến trẻ ra sao?

Nhiều nghiên cứu cho thấy nếu trẻ bị thiếu sắt kéo dài trong giai đoạn từ 0 đến 24 tháng tuổi, tổn thương thần kinh có thể không phục hồi hoàn toàn, gây ra:

• IQ thấp hơn
   
• Khó tiếp thu khi đi học
   
• Chậm ngôn ngữ, hành vi kém linh hoạt
   
• Giảm miễn dịch, hay ốm vặt, biếng ăn kéo dài
   

Cộng đồng và cha mẹ cần hành động sớm

Việc phòng ngừa thiếu sắt cần bắt đầu từ giai đoạn sớm, trước khi trẻ có biểu hiện rõ rệt. Khuyến nghị bao gồm:

• Cho mẹ sau sinh bổ sung sắt đầy đủ
   
• Ăn dặm đúng thời điểm, bổ sung thực phẩm giàu sắt heme
   
• Cân nhắc sử dụng sắt hữu cơ, dễ hấp thu, không táo bón cho nhóm trẻ có nguy cơ
   
• Theo dõi chỉ số ferritin hoặc hemoglobin khi có nghi ngờ